Οι παροιμίες του Πόντου αποτελούν ένα μοναδικό κεφάλαιο της ελληνικής λαϊκής σοφίας, μεταφέροντας από στόμα σε στόμα τις εμπειρίες, τα διδάγματα και την κοσμοθεωρία ενός λαού που έζησε με σκληρά βιώματα, αλλά διατήρησε τη φλόγα του πνεύματος, της ευφυΐας και του χιούμορ του. Μέσα από εικόνες της καθημερινότητας, παρατηρήσεις για τη ζωή, τον έρωτα, τη φτώχεια ή την ανθρώπινη ανοησία, οι ποντιακές παροιμίες αποτυπώνουν μια αλήθεια άλλοτε γλυκιά κι άλλοτε πικρή, μα πάντα καίρια.

Χαρακτηρίζονται από ευθύτητα, σαρκασμό και ενίοτε πικάντικες εκφράσεις, αλλά πάντοτε με ένα αλάθητο ένστικτο για το σωστό και το ουσιαστικό. Είναι ένα είδος λαϊκής φιλοσοφίας που περνά από γενιά σε γενιά.

Επιλεγμένες Παροιμίες του Πόντου

1. "Εχάσανα τα πρόβατα, ψάχνεται τα κουδούνια."
Χάσαν τα πρόβατα και ψάχνουν τα κουδούνια.
(Ασχολούνται με το δευτερεύον, ενώ έχουν χάσει το ουσιώδες.)

2. "Ντο γυρεύ' η αλεπού σο παζάρι;"
Τι δουλειά έχει η αλεπού στην αγορά;
(Πονηρός άνθρωπος σε ξένο ή ακατάλληλο περιβάλλον.)

3. "Άμα έρθ' η ορμή, να το λέω 'σου μυαλόν;"
Όταν έρθει η παρόρμηση, έχει νόημα να μιλάς για μυαλό;
(Όταν μας κυριεύει το πάθος, χάνεται η λογική.)

4. "Ο ψύλλος επήεν σο παζάρι και αγόρασεν ζυγαριάν."
Ο ψύλλος πήγε στην αγορά και πήρε ζυγαριά.
(Κάποιος ασήμαντος προσπαθεί να αποκτήσει εξουσία ή σοβαρότητα.)

5. "Επούλτσεν το γαϊδούρ' σην αγοράν κι επήεν κι αγόρασεν το."
Πούλησε το γαϊδούρι και το ξαναγόρασε.
(Δεν ξέρει τι θέλει – δείγμα αστάθειας ή παράνοιας.)

6. "Κάτθανε το γαϊδούρ' κι εσπάλεψεν το σαμάρ'."
Πέθανε το γαϊδούρι και φταίει το σαμάρι.
(Μεταφορά ευθυνών – αντί να φταίει ο ίδιος, φταίει το εργαλείο.)

7. "Όντες λαλεί το πετεινόν, κι ο λύκος επήεν σο χωρίον."
Όταν λαλήσει ο πετεινός, ο λύκος έχει ήδη μπει στο χωριό.
(Όταν δεις τα σημάδια, είναι ήδη αργά.)

8. "Σο φόβον εχτίσεν εκκλησίαν."
Από τον φόβο του έχτισε εκκλησία.
(Ο φόβος κάνει τους ανθρώπους ευλαβείς – ή υποκριτικά θρήσκους.)

9. "Έτον έτον κι απάνω γάρον."
Ήταν γάιδαρος κι έγινε χειρότερος.
(Για κάποιον που επιδεινώνεται αντί να βελτιώνεται.)

10. "Σου λέω παπά κι σύ μ' λες κουδούνια."
Σου λέω για τον παπά κι εσύ μου λες για τα κουδούνια.
(Ο άλλος δεν καταλαβαίνει τι του λες – μιλάτε διαφορετικές γλώσσες.)

Η Ποντιακή Παροιμία ως Πολιτιστική Μνήμη

Πίσω από τις σύντομες και συχνά σκωπτικές φράσεις κρύβεται μια ολόκληρη κοσμοαντίληψη. Οι παροιμίες των Ποντίων δεν ήταν απλώς λεκτικά σχήματα, αλλά τρόπος να ερμηνεύουν τον κόσμο, να συμβουλεύουν, να μαθαίνουν στα παιδιά τι αξίζει και τι όχι. Σε μια κοινωνία που βασιζόταν στη συλλογικότητα και τη μνήμη, η παροιμία λειτουργούσε και ως υπενθύμιση κανόνων ζωής.

Ο λόγος τους είναι ζωντανός, εικόνες γεμάτες παραστατικότητα και συχνά με μια δόση σκληρής ειρωνείας. Μα πάνω απ' όλα, αποδεικνύουν πως το χιούμορ δεν είναι ασυμβίβαστο με τη σοφία – αλλά πολλές φορές ο καλύτερος τρόπος να την εκφράσεις.