Η Ελένη Στάικου, κόρη του Βραχωρίτη οπλαρχηγού Ζαχαράκης Στάικος, αποτελεί μία από τις πιο σιωπηλές αλλά συγκλονιστικές μορφές του Αγώνα του 1821. Η ιστορία της συνδέεται άρρηκτα με την Έξοδος του Μεσολογγίου, ένα από τα κορυφαία δράματα της Ελληνικής Επανάστασης.

Κατά τη διάρκεια της ηρωικής Εξόδου (Απρίλιος 1826), η Ελένη συμμετείχε ενεργά μαζί με τον πατέρα της. Ο Ζαχαράκης Στάικος τραυματίστηκε βαριά αλλά κατόρθωσε να σωθεί, έστω και ακρωτηριασμένος. Η ίδια, όμως, συνελήφθη από τις οθωμανικές δυνάμεις και οδηγήθηκε αιχμάλωτη.

Ο αυτοτραυματισμός ως πράξη αντίστασης

Μπροστά στο ενδεχόμενο να πουληθεί σε σκλαβοπάζαρο – μια μοίρα που περίμενε πολλές γυναίκες της εποχής – η Ελένη προέβη σε μία ακραία αλλά συνειδητή πράξη αυτοθυσίας: αυτοτραυματίστηκε, αφαιρώντας το ένα της μάτι με πιρούνι, ώστε να θεωρηθεί «ανάπηρη» και ακατάλληλη για εμπορία.

Η πράξη αυτή δεν ήταν μόνο μέσο επιβίωσης· ήταν πράξη αντίστασης και αξιοπρέπειας, μια σιωπηλή κραυγή ελευθερίας απέναντι στην απόλυτη ταπείνωση.

Επιστροφή και ζωή μετά την Επανάσταση

Το 1829, με την απελευθέρωση του Μεσολόγγι, η Ελένη επέστρεψε στην πόλη και έζησε εκεί τυφλή από το ένα μάτι, φέροντας εφ' όρου ζωής το σωματικό και ψυχικό αποτύπωμα της αιχμαλωσίας.

Το 1832, μετά την απελευθέρωση του Βραχώρι, εγκαταστάθηκε μόνιμα εκεί, ζώντας μακριά από τα φώτα της επίσημης ιστορίας, όπως τόσες γυναίκες αγωνίστριες της εποχής.

Θάνατος και συγκλονιστική σύμπτωση

Η Ελένη Στάικου απεβίωσε στις 18 Ιουλίου 1887, μία ημέρα μετά τον θάνατο του αδελφού της, Σωτήριος Στάικος, γεγονός που προσδίδει μια σχεδόν τραγική, αρχαιοελληνική διάσταση στο τέλος της οικογενειακής τους πορείας.

Γιατί έχει σημασία η μνήμη της

Η Ελένη Στάικου δεν υπήρξε στρατηγός, ούτε κατέλαβε επίσημες θέσεις. Υπήρξε όμως σύμβολο γυναικείας αντίστασης, αξιοπρέπειας και βουβής ηρωικότητας. Η ιστορία της υπενθυμίζει ότι η Επανάσταση δεν γράφτηκε μόνο με όπλα, αλλά και με σώματα που αρνήθηκαν να υποταχθούν.

Ο γιός της τρισέγγονής της Ελένη Στάικου - Ζαρόκωστα,  Κωνσταντίνος Ζαρόκωστας το 2018, δώρισε στο Μουσείο «Διέξοδος» το γιλέκο που φορούσε η Ελένη Στάικου κατά την έξοδο, το σπουδαίο αυτό κειμήλιο φυλάσσεται στο Ιστορικό της Μουσείο.