Η γλώσσα μπορεί να μην έχει τη δύναμη ενός όπλου, όμως μια κουβέντα είναι αρκετή για να πληγώσει, να θυμώσει, να συμφιλιώσει ή ακόμη και να αλλάξει μια σχέση. Οι παλιότεροι γνώριζαν καλά τη δύναμη του λόγου και την αποτύπωσαν με χαρακτηριστικό τρόπο στις παροιμίες και στις παροιμιώδεις εκφράσεις τους.

Η πρώτη από αυτές είναι ίσως η χαρακτηριστικότερη παροιμία για τη δύναμη του λόγου. Μια κουβέντα δεν προκαλεί σωματικό τραύμα, μπορεί όμως να πληγώσει βαθιά και να αφήσει σημάδια που δύσκολα ξεχνιούνται.

Οι παλιοί γνώριζαν επίσης ότι μια λέξη που ειπώθηκε δεν μπορεί εύκολα να επιστρέψει. Γι’ αυτό η αυτοσυγκράτηση στον λόγο θεωρούνταν ένδειξη σύνεσης και ωριμότητας. Η σκέψη πρέπει να προηγείται της κουβέντας, ιδιαίτερα όταν υπάρχει θυμός.

Η λαϊκή σοφία μάς υπενθυμίζει ότι η πολυλογία δεν κάνει απαραίτητα έναν λόγο σοφότερο. Αντίθετα, όσο περισσότερα λέγονται χωρίς σκέψη τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να ειπωθεί κάτι που αργότερα θα μετανιώσουμε.

Η ελληνική παράδοση δεν επαίνεσε μόνο τον καλό και συνετό λόγο. Αναγνώρισε και την αξία της σιωπής. Υπάρχουν στιγμές που το να μη μιλήσει κανείς είναι πολύ πιο σοφό από το να απαντήσει βιαστικά ή να πει κάτι χωρίς ουσία.

Η σιωπή, λοιπόν, δεν παρουσιάζεται πάντοτε ως αδυναμία. Μπορεί να είναι σημάδι αυτοελέγχου, υπομονής και σοφίας. Εκείνος που γνωρίζει πότε πρέπει να σωπαίνει προστατεύει πολλές φορές τόσο τον εαυτό του όσο και τους ανθρώπους γύρω του.

Η γλώσσα μπορεί να προδώσει όχι μόνο τις σκέψεις αλλά και τα μυστικά. Γι’ αυτό η εχεμύθεια θεωρούνταν σημαντική αρετή. Όσο περισσότερο μιλά κάποιος τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος να αποκαλύψει πράγματα που θα έπρεπε να παραμείνουν κρυφά.

Μέσα από τέτοιες φράσεις η λαϊκή σοφία προειδοποιεί για τους κινδύνους της αλόγιστης φλυαρίας. Ένα μυστικό παύει εύκολα να είναι μυστικό όταν περνά από στόμα σε στόμα, ενώ εκείνος που μιλά ασταμάτητα είναι πιθανότερο να κάνει λάθη.

Ο ελληνικός λαός αντιμετώπισε με δυσπιστία και τα μεγάλα λόγια, ιδιαίτερα όταν αυτά δεν συνοδεύονταν από πράξεις. Οι υποσχέσεις είναι εύκολες· η πραγματική αξία τους αποδεικνύεται μόνο όταν πραγματοποιούνται.

Οι φράσεις αυτές χρησιμοποιούνται για εκείνους που υπόσχονται πολλά, παρουσιάζουν μεγαλεπήβολα σχέδια ή μιλούν ασταμάτητα για όσα πρόκειται να κάνουν, χωρίς τελικά να περνούν στην πράξη.

Οι ελληνικές παροιμίες για τη γλώσσα κρύβουν μία από τις πιο διαχρονικές παρατηρήσεις της λαϊκής σοφίας: ο άνθρωπος κρίνεται όχι μόνο από όσα κάνει αλλά και από όσα λέει.

Ένας καλός λόγος μπορεί να παρηγορήσει, να συμφιλιώσει και να δώσει κουράγιο. Μια απρόσεκτη κουβέντα, αντίθετα, μπορεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να πληγώσει έναν άνθρωπο ή να καταστρέψει μια σχέση που χτιζόταν για χρόνια.

Γι’ αυτό και το μήνυμα των παλιών παραμένει επίκαιρο: να γνωρίζουμε όχι μόνο τι πρέπει να λέμε, αλλά και πότε πρέπει να σωπαίνουμε. Η γλώσσα είναι ένα από τα ισχυρότερα μέσα που διαθέτει ο άνθρωπος και η δύναμή της εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο επιλέγει να τη χρησιμοποιήσει.

Και ίσως ολόκληρη αυτή η λαϊκή σοφία να χωρά τελικά σε μία μόνο παροιμία: