Το Έπος του Γκιλγκαμές: Η αρχαιότερη ιστορία της ανθρωπότητας και ο Μεγάλος Κατακλυσμός πριν από τον Νώε

Ο Γκιλγκαμές παρουσιάζεται ως βασιλιάς της Ουρούκ, μιας από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαίας Μεσοποταμίας.

Πιθανότατα πίσω από τον μυθικό ήρωα υπήρξε ένας πραγματικός ηγεμόνας, ο οποίος με την πάροδο των αιώνων πέρασε από την ιστορία στον θρύλο.

Στο έπος εμφανίζεται ως ένας άνθρωπος εξαιρετικής δύναμης, με θεϊκή και ανθρώπινη φύση, αλλά και με έντονη αλαζονεία.

Οι θεοί δημιουργούν τον Ενκιντού, έναν άνθρωπο της άγριας φύσης, ισχυρό αρκετά ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει τον Γκιλγκαμές.

Ο Ενκιντού ζει αρχικά μαζί με τα ζώα, μακριά από τον ανθρώπινο πολιτισμό. Σταδιακά, όμως, εισέρχεται στον κόσμο των ανθρώπων και γνωρίζει τον Γκιλγκαμές.

Οι δύο άνδρες συγκρούονται, αλλά από αυτή τη σύγκρουση γεννιέται μια βαθιά φιλία.

Ο Ενκιντού γίνεται ο σύντροφος, ο φίλος και σχεδόν ο αδελφός του Γκιλγκαμές.

Οι δύο φίλοι αποφασίζουν να πραγματοποιήσουν ένα παράτολμο κατόρθωμα.

Ταξιδεύουν στο περίφημο Δάσος των Κέδρων, το οποίο φυλάσσει ο τρομερός Χουμπάμπα.

Παρά τον φόβο τους, τον αντιμετωπίζουν και τελικά τον σκοτώνουν.

Η νίκη χαρίζει στον Γκιλγκαμές τη δόξα που επιθυμούσε, αλλά ταυτόχρονα οι δύο ήρωες έχουν παραβιάσει μια θεϊκή τάξη.

Η θεά Ιστάρ γοητεύεται από τον Γκιλγκαμές και του προτείνει να γίνει σύντροφός της.

Εκείνος την απορρίπτει και εκείνη εξοργίζεται.

Η Ιστάρ ζητά τότε να σταλεί εναντίον του ο Ταύρος του Ουρανού, ένα τρομερό πλάσμα που προκαλεί καταστροφή στην Ουρούκ.

Ο Γκιλγκαμές και ο Ενκιντού καταφέρνουν να το σκοτώσουν.

Όμως οι θεοί αποφασίζουν ότι κάποιος πρέπει να πληρώσει για τις πράξεις τους.

Οι θεοί αποφασίζουν ότι ο Ενκιντού πρέπει να πεθάνει.

Αρρωσταίνει και, ύστερα από ημέρες αγωνίας, πεθαίνει.

Ο Γκιλγκαμές συντρίβεται. Θρηνεί τον φίλο του και για πρώτη φορά συνειδητοποιεί κάτι τρομακτικό:

αν πέθανε ο Ενκιντού, τότε κάποτε θα πεθάνει και ο ίδιος.

Από εκείνη τη στιγμή, ο φόβος του θανάτου γίνεται η κινητήρια δύναμη του υπόλοιπου έπους.

Ο Γκιλγκαμές εγκαταλείπει την Ουρούκ και ξεκινά ένα μεγάλο ταξίδι.

Σκοπός του είναι να βρει τον Ουτναπιστίμ, έναν άνθρωπο στον οποίο οι θεοί είχαν χαρίσει την αθανασία.

Πιστεύει ότι εκείνος γνωρίζει το μυστικό που μπορεί να τον σώσει από τον θάνατο.

Όταν ο Γκιλγκαμές συναντά τον Ουτναπιστίμ, ακούει μια εκπληκτική ιστορία.

Οι θεοί είχαν κάποτε αποφασίσει να καταστρέψουν την ανθρωπότητα με έναν τεράστιο κατακλυσμό.

Ο θεός Έα, όμως, προειδοποίησε τον Ουτναπιστίμ και του έδωσε οδηγίες να κατασκευάσει ένα μεγάλο πλοίο.

Σε αυτό έβαλε την οικογένειά του, τεχνίτες και ζωντανά πλάσματα.

Ο κατακλυσμός ήρθε και σκέπασε τη γη.

Όταν τα νερά άρχισαν να υποχωρούν, ο Ουτναπιστίμ άφησε πουλιά για να διαπιστώσει αν υπήρχε στεριά.

Οι ομοιότητες με τη βιβλική αφήγηση του Νώε είναι εντυπωσιακές και έχουν αποτελέσει αντικείμενο εκτεταμένης μελέτης.

Ο Γκιλγκαμές μαθαίνει τελικά για ένα φυτό που βρίσκεται στα βάθη του νερού και έχει τη δύναμη να αποκαθιστά τη νεότητα.

Καταφέρνει να το αποκτήσει και για μια στιγμή φαίνεται ότι το αδύνατο έγινε δυνατό.

Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, όμως, σταματά για να λουστεί.

Τότε εμφανίζεται ένα φίδι, μυρίζει το φυτό, το αρπάζει και απομακρύνεται.

Καθώς φεύγει, αποβάλλει το παλιό του δέρμα.

Η εικόνα είναι βαθιά συμβολική: το φίδι ανανεώνεται, ο άνθρωπος όχι.

Ο Γκιλγκαμές επιστρέφει τελικά στην πόλη του χωρίς την αθανασία που αναζητούσε.

Δεν επιστρέφει, όμως, ίδιος.

Κοιτάζει τα μεγάλα τείχη της Ουρούκ και καταλαβαίνει ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει για πάντα.

Μπορούν, όμως, να επιβιώσουν τα έργα του, η πόλη του, όσα δημιούργησε και η μνήμη που αφήνει στους ανθρώπους που έρχονται μετά από αυτόν.

Οι ιστορίες του Γκιλγκαμές έχουν ρίζες σε σουμεριακά ποιήματα της 3ης χιλιετίας π.Χ.

Η αφήγηση εξελίχθηκε επί πολλούς αιώνες και έφτασε μέχρι εμάς μέσα από πήλινες πινακίδες.

Τμήματα του έργου βρέθηκαν στη βιβλιοθήκη του Ασσουρμπανιπάλ στη Νινευή.

Όταν οι πινακίδες άρχισαν να αποκρυπτογραφούνται τον 19ο αιώνα, η αφήγηση του κατακλυσμού προκάλεσε τεράστια εντύπωση στην Ευρώπη.

Το εντυπωσιακότερο στοιχείο του Γκιλγκαμές ίσως δεν είναι η ηλικία του.

Είναι το πόσο λίγο έχουν αλλάξει ορισμένοι ανθρώπινοι φόβοι.

Ο Γκιλγκαμές θέλει δύναμη. Θέλει δόξα. Αγαπά έναν φίλο. Τον χάνει. Φοβάται τον θάνατο. Και αναζητά έναν τρόπο να μην εξαφανιστεί.

Χιλιάδες χρόνια αργότερα, τα ίδια ερωτήματα εξακολουθούν να μας ακολουθούν.

Το Έπος του Γκιλγκαμές ξεκινά ως η ιστορία ενός πανίσχυρου βασιλιά και καταλήγει ως η ιστορία ενός ανθρώπου που ανακαλύπτει τα όριά του.

Ο Γκιλγκαμές νίκησε τέρατα, διέσχισε άγνωστους τόπους και έφτασε εκεί όπου ελάχιστοι μπορούσαν να φτάσουν.

Δεν κατάφερε, όμως, να νικήσει τον μοναδικό αντίπαλο που κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να νικήσει οριστικά: τον χρόνο.

Και ίσως εκεί βρίσκεται η πραγματική δύναμη αυτού του αρχαίου έπους: η ζωή αποκτά αξία όχι επειδή διαρκεί για πάντα, αλλά ακριβώς επειδή δεν διαρκεί για πάντα.