Η Ειρήνη Παπά γεννήθηκε ως Ειρήνη Λελέκου στο Χιλιομόδι Κορινθίας στις 3 Σεπτεμβρίου 1926. Μεγάλωσε σε οικογένεια εκπαιδευτικών και από νεαρή ηλικία στράφηκε προς την τέχνη και την υποκριτική.

Η παρουσία της στον ελληνικό κινηματογράφο δεν άργησε να τραβήξει την προσοχή και εκτός Ελλάδας. Η συμμετοχή της στη Νεκρή Πολιτεία στις αρχές της δεκαετίας του 1950 συνέβαλε στο να γίνει γνωστή διεθνώς και άνοιξε τον δρόμο για μια καριέρα που ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα.

Η Ειρήνη Παπά εργάστηκε στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες και συνεργάστηκε με σημαντικούς δημιουργούς του διεθνούς κινηματογράφου. Η ιδιαίτερη φυσιογνωμία της και η δραματική ένταση των ερμηνειών της την έκαναν ιδανική για ηρωίδες με ισχυρή προσωπικότητα.

Στη διεθνή φιλμογραφία της συναντάμε παραγωγές όπως Τα Κανόνια του Ναβαρόνε, Ηλέκτρα, Αλέξης Ζορμπάς, Ζ και Ιφιγένεια, ανάμεσα σε πολλές άλλες.

Ιδιαίτερη θέση στην καλλιτεχνική της πορεία είχε το αρχαίο ελληνικό δράμα. Η Ειρήνη Παπά δεν αντιμετώπιζε τις τραγωδίες ως απομεινάρια ενός μακρινού παρελθόντος. Έβλεπε μέσα τους ανθρώπινες καταστάσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν: τον πόλεμο, την απώλεια, τον έρωτα, τη μητρική οδύνη και τη σύγκρουση του ανθρώπου με τη μοίρα του.

Η Ηλέκτρα, η Αντιγόνη, η Κλυταιμνήστρα και οι άλλες τραγικές μορφές που ενσάρκωσε συνδέθηκαν τόσο έντονα με την παρουσία της, ώστε για το διεθνές κοινό η ίδια έγινε για δεκαετίες ένα από τα χαρακτηριστικότερα πρόσωπα της ελληνικής τραγωδίας.

Πίσω από τη διεθνή αναγνώριση, η Ειρήνη Παπά επέμενε να αντιμετωπίζει τον εαυτό της πρωτίστως ως άνθρωπο και όχι ως σταρ. Η φράση της «Πιστεύω ότι πρώτα είσαι άνθρωπος, μετά γυναίκα, μετά ηθοποιός» συμπυκνώνει σε μεγάλο βαθμό αυτή τη στάση.

Δεν ήθελε να εγκλωβίζεται στην εικόνα της διάσημης ηθοποιού. Η δουλειά, η προσωπική αξία, η πνευματική καλλιέργεια και η ελευθερία αποτελούσαν σταθερά σημεία στις δημόσιες τοποθετήσεις της.

Παρότι μεγάλο μέρος της σταδιοδρομίας της εξελίχθηκε στο εξωτερικό, η σχέση της με την Ελλάδα παρέμεινε βαθιά. Η παιδική ηλικία στο Χιλιομόδι, η ελληνική μυθολογία, το δημοτικό τραγούδι και η αρχαία τραγωδία αποτέλεσαν στοιχεία που επανέρχονταν στις συνεντεύξεις και στο έργο της.

Αυτή η σχέση αποτυπώθηκε και στη μουσική της συνεργασία με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου. Στις περίφημες Ωδές του 1979, η βαθιά φωνή της συνάντησε ελληνικά παραδοσιακά τραγούδια σε μια δημιουργία που απέκτησε διεθνή απήχηση.

Η διεθνής επιτυχία δημιούργησε γύρω από την Ειρήνη Παπά την εικόνα μιας απόμακρης και μυστηριώδους γυναίκας. Η ίδια, όμως, απέρριπτε τέτοιους χαρακτηρισμούς. Δεν ενδιαφερόταν να υπηρετήσει τον μύθο της σταρ, αλλά να παραμένει συνεπής απέναντι στον εαυτό της.

Ίσως γι' αυτό πολλά από τα λόγια της ακούγονται τόσο άμεσα. Δεν μιλούσε σαν άνθρωπος που προσπαθούσε να δημιουργήσει αποφθέγματα. Μιλούσε για όσα είχε ζήσει — για τη δουλειά, τον χρόνο, την ομορφιά, τον έρωτα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Η Ειρήνη Παπά πέθανε στις 14 Σεπτεμβρίου 2022, σε ηλικία 96 ετών. Πίσω της άφησε μια κινηματογραφική και θεατρική διαδρομή που εκτείνεται σε πολλές δεκαετίες και ξεπερνά κατά πολύ τα σύνορα της Ελλάδας.

Το πρόσωπό της παραμένει συνδεδεμένο με μερικές από τις σημαντικότερες κινηματογραφικές μεταφορές του αρχαίου δράματος και με μια εποχή κατά την οποία Έλληνες δημιουργοί κατάφεραν να αποκτήσουν πραγματικά διεθνή παρουσία.

Η Ειρήνη Παπά δεν χρειάστηκε να κατασκευάσει έναν μύθο γύρω από το όνομά της. Τον δημιούργησαν οι ερμηνείες της. Και ίσως η καλύτερη περιγραφή της στάσης της απέναντι στην επιτυχία να βρίσκεται σε μία από τις απλούστερες φράσεις που άφησε πίσω της: