«Και ιδού που σήμερα βρίσκομαι στην Στοκχόλμη με μόνο κεφάλαιο στα χέρια μου μερικές λέξεις ελληνικές. Είναι ταπεινές αλλά ζωντανές ,αφού βρίσκονται στα χείλη ενός ολόκληρου λαού. Είναι ηλικίας τριών χιλιάδων χρόνων αλλά δροσερές σαν να μόλις τις ανέσυρες από την θάλασσα, μεσ' απ' τα βότσαλα και τα φύκια μιας ακτής του Αιγαίου μέσα στο βαθύ γαλάζιο και την απόλυτη διαφάνεια του αιθέρος. Είναι η λέξη ουρανός, είναι η λέξη θάλασσα, είναι η λέξη ήλιος και είναι και η λέξη ελευθερία. Τις καταθέτω με σεβασμό στα πόδια σας.»  

Οδυσσέας Ελύτης

Η διαχρονική δύναμη της ελληνικής γλώσσας μέσα από τα λόγια του Ελύτη 

Στην καρδιά της ομιλίας του Οδυσσέα Ελύτη κατά την παραλαβή του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1979 στη Στοκχόλμη, βρίσκεται το παραπάνω απόσπασμα που αγγίζει την ουσία της ελληνικής ταυτότητας και της διαχρονικής δύναμης της γλώσσας μας. Με μοναδική ποιητική ευαισθησία, ο Ελύτης καταθέτει «μερικές λέξεις ελληνικές» – «ταπεινές αλλά ζωντανές», «ηλικίας τριών χιλιάδων χρόνων αλλά δροσερές» – ως το μόνο του κεφάλαιο.

Αυτές οι λέξεις, που «βρίσκονται στα χείλη ενός ολόκληρου λαού», δεν είναι απλώς φθόγγοι. Είναι φορείς ιστορίας, πολιτισμού και μιας αδιάσπαστης συνέχειας που ξεπερνά τους αιώνες. Ο Ελύτης τις περιγράφει με εικόνες που ανακαλούν το Αιγαίο: «σαν να μόλις τις ανέσυρες από την θάλασσα, μεσ' απ' τα βότσαλα και τα φύκια μιας ακτής του Αιγαίου μέσα στο βαθύ γαλάζιο και την απόλυτη διαφάνεια του αιθέρος». Η φύση γίνεται συνώνυμη της γλώσσας, υπενθυμίζοντας τη βαθιά ριζωμένη σύνδεση του Έλληνα με το περιβάλλον του.

Οι τέσσερις πυλώνες: Ουρανός, Θάλασσα, Ήλιος, Ελευθερία

Οι λέξεις που επιλέγει ο Ελύτης για να παραδώσει στην ανθρωπότητα είναι συμβολικές και καθοριστικές: «ουρανός», «θάλασσα», «ήλιος» και «ελευθερία». Αυτές δεν είναι τυχαίες επιλογές, αλλά αποτελούν τους θεμελιώδεις πυλώνες της ελληνικής σκέψης και ύπαρξης.

Ο ουρανός παραπέμπει στο φως, στην πνευματικότητα, στην αέναη αναζήτηση του ιδεατού.

Η θάλασσα συμβολίζει το ταξίδι, την ελευθερία κινήσεων, την πηγή ζωής και τους δεσμούς με τον κόσμο.

Ο ήλιος είναι το φως της γνώσης, της διαύγειας, της αλήθειας και της ίδιας της ζωής.

Και τέλος, η ελευθερία, η υπέρτατη αξία για τον ελληνισμό, το διαχρονικό αίτημα και αγώνας, που διατρέχει την ελληνική ιστορία από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

Μέσα από αυτές τις τέσσερις λέξεις, ο Ελύτης συμπυκνώνει ένα ολόκληρο κοσμοείδωλο, μια φιλοσοφία ζωής που διαπνέει τον ελληνικό πολιτισμό. Καταθέτει όχι απλώς λέξεις, αλλά την ψυχή ενός λαού, την κληρονομιά του και την ακατάλυτη αξία της ελληνικής σκέψης. Η ομιλία αυτή παραμένει ένα διαχρονικό μνημείο της ελληνικής γλώσσας και του πνεύματος, υπενθυμίζοντας σε όλους τη μοναδική τους αξία.